Door de situatie in de wereld is zelfredzaamheid momenteel een hot topic. Vanuit mijn beroep als wildernisgids heb ik daar natuurlijk een bepaalde kijk op.
Als je alles in huis haalt wat de overheid zegt, ben je klaar. Voor de korte termijn dan. Maar is dat echte zelfredzaamheid? Want wat doe je als een crisis langer duurt?
Het goede nieuws is: zelfredzaamheid kun je leren.
Dat gebeurt toch niet
Voordat de coronacrisis uitbrak, leefden we eigenlijk in een onschuldig land. Je zou ook naïef of zorgeloos kunnen zeggen. De meesten van ons hadden het idee dat het leven dat we leefden wel zou voortduren zoals we het gewend waren: wonen, werken, school, uitgaan, sporten… alles was vanzelfsprekend. En met alle nieuwe technologische ontwikkelingen in het verschiet, kon de toekomst alleen maar mooier, luxer en makkelijker worden.
Als de moderne technologie wegvalt: kompas en navigatie met de zon.
Had je een dag voordat het land op slot ging tegen iemand gezegd dat we vanwege een besmettelijk virus geen contact zouden mogen hebben met mensen buitenshuis, dat er een avondklok zou komen, dat we een mondkapje zouden moeten dragen en dat we massaal gevaccineerd zouden gaan worden, dan was je voor gek verklaard. Toch gebeurde het.
Trekkingmaaltijden zijn lang houdbaar en ook na de houdbaarheidsdatum goed te eten.
Corona ging, oorlog kwam
Na corona pakten we het normale leven al snel weer op. Het werd weer als voorheen: druk met de carrière, het leven en onszelf. De periode van ellende was voorbij en zou niet terugkomen. Niemand had echter verwacht dat de geopolitieke situatie een paar jaar later zo zou zijn veranderd dat we nu zelfs over oorlog moeten nadenken.
Kaartlezen is een nuttige vaardigheid om een uitweg te vinden. (Bron: Kadaster)
Vijf dagen zonder elektriciteit
Ook andere zaken baren ons zorgen. De stroomvoorziening bijvoorbeeld. Onlangs viel in Berlijn de elektriciteit langdurig uit. Het was hartje winter en de temperatuur lag ’s nachts ver onder nul. Grote groepen wisten zich geen raad. Je zag mensen op tv die moesten worden opgevangen in sporthallen, kerken en hotels. Ze kregen eten en een bed. En ondertussen lieten ze duidelijk hun mening horen. Hoe belachelijk het was dat het zo lang moest duren voor de stroom terug was. Zodat ze weer naar huis konden. Waren die opvang en hulp er niet geweest, dan hadden deze niet-zelfredzame mensen – en dat waren niet alleen ouderen en kinderen – een serieus probleem gehad.
Er zijn verschillende soorten waterfilters om water drinkbaar te maken.
Klagen of aanpakken
Hoe verwend we als moderne mens zijn, bleek weer eens tijdens de ‘enorme’ sneeuwval van begin januari 2026. Er reden geen of beperkt treinen, niet alle vakken in de supermarkten waren gevuld en op Schiphol gingen veel vluchten niet door. Mensen klaagden steen en been en op tv vertelde iemand vol ongenoegen nooit meer met KLM te zullen vliegen. Want die rotzakken hadden het gedaan. Maar waarom gaan mensen in zo’n situatie eigenlijk klagen? Waarom is het zo moeilijk een situatie te accepteren en de klaagenergie om te zetten in een zelfbedachte oplossing? Klagen en je mening verkondigen helpen in zo’n geval echt niet.
Sparrennaalden voor vitamine C uit de natuur – niet verwarren met de giftige taxus.
Mensen denken – zo lijkt het soms – standaard recht op van alles te hebben. We betalen voor iets, hetzij direct vanuit onze portemonnee, hetzij via de belastingen, en dan moet het ook altijd beschikbaar zijn. We zijn gewend geraakt, of misschien wel zo geconditioneerd, dat het leven zich altijd in hetzelfde hoge tempo moet voortzetten. Want stel dat we vandaag niet alles kunnen doen wat we hadden willen of moeten doen? We staan er niet eens meer bij stil dat het ook anders kan. Ergens is dat begrijpelijk, want de maatschappij legt een enorme prestatiedruk op onze schouders. En omdat we tegenwoordig uit zoveel leuke dingen en activiteiten kunnen kiezen, komen we eigenlijk tijd tekort. Tijd om een tandje terug te schakelen en eens rustig na te denken over hoe dingen anders kunnen is er dus nauwelijks.
Als je in de wildernis bent vastgelopen, pas je deze toe:
👉 STOP
Stop Think Observe Plan
(ofwel: Haal diep adem – Denk na – Observeer – Maak een plan)
De overheid lost het wel op
Bij een crisis kijken de meeste mensen naar de overheid. Maar die weet het soms ook niet. In coronatijd deden we vooral wat ze ons vertelden. Maar achteraf bezien deden ze bij de overheid ook maar wat. Vanwege de nieuwe gevaren die ons bedreigen, ontving elk huishouden onlangs een boekje met tips over wat je in huis moet halen om 72 uur te kunnen overleven. Dat is nuttig. Maar door alleen dat te doen wat in dat boekje staat, creëer je voor jezelf een schijnzekerheid. Want wat als de crisis langer duurt dan 72 uur?
Een gasbrander met wat gaspotten horen bij je voorraad.
Zelfredzaamheid prio 1: wc-papier
Wat in de coronatijd vooral opviel was hoe beperkt zelfredzaam de bevolking was. Iedereen herinnert zich nog dat het wc-papier als eerste op was in de supermarkten. Het was opmerkelijk dat de prioriteit werd gelegd bij iets wat je ook met een stukje krantenpapier kunt oplossen.
Als je wc-papier toch belangrijk vindt, improviseer er dan ook een toiletrolhouder bij.
Het recht van de sterkste
Als een crisis voortduurt, kun je rare dingen in de samenleving verwachten. Je hoeft daarvoor alleen maar naar rampenfilms of het nieuws te kijken. Het recht van de sterkste gaat dan gelden. Niets is meer vanzelfsprekend. Er ontstaat een situatie waarin je op eigen benen moet kunnen staan. Zodat je niet het gevecht hoeft aan te gaan over de laatste rollen wc-papier in de supermarkt.
De natuur biedt ook ingrediënten om van een tegenstander af te komen.
Disclaimer: dit is geen advies, maar kennisdeling door de auteur – hij is niet aansprakelijk voor aan derden toegebrachte schade.
Dan maar preppen
Op tv zag ik ooit een documentaire over een Amerikaanse ‘doomsday prepper’. Iemand die zich had voorbereid op het einde der tijden. De man had een oude ondergrondse bunker gekocht en dat helemaal omheind met ondoordringbare hekken. Hij kon lange tijd in de bunker leven omdat die een luchtfilteringssysteem had. Zijn water- en voedselvoorraad was enorm. En natuurlijk, heel Amerikaans, had hij een flink arsenaal aan wapens klaarliggen voor als ‘ze’ hem zouden bestormen.
Wat mij meteen opviel was hoe hij in dat programma voor de buitenwereld eigenlijk een uithangbord ophing voor zichzelf: kijk hier zit ik en dit is wat ik heb liggen. Hoeveel wapens je ook hebt, als de nood hoog is, zullen belagers doorgaan tot ze hebben wat ze willen hebben. Kennis en flexibiliteit zijn dus een veel intelligentere investering voor de lange termijn dan een grote voorraad eten of wapens.
Mos bevat veel water, het water wel eerst koken.
Weg van luxe en comfort
Een obstakel voor zelfredzaamheid zijn luxe en comfort. De gemiddelde westerling is hier zo aan gehecht dat die niet in staat is af te schalen naar een meer basic leven. Voor veel mensen is het ondenkbaar om anders te leven dan in een huis en niet te slapen in een bed. Met een wastafel of douche bij de hand. En de winkel om de hoek.
Verlaat je comfortzone
Probeer eens wat van je comfort in te leveren. Bijvoorbeeld door een tijdje te kamperen in een tentje in een bos. Zonder mensen in de buurt. Waar je slaapt op een matje en je ’s ochtends in de kou je kleren moet aantrekken. Waar je water uit het meer moet halen om koffie te kunnen zetten. Maar pas nadat je takken hebt verzameld en het kampvuur goed hebt opgestookt. Mensen weten niet hoe ze voedsel kunnen verzamelen in de natuur. Hoe ze vervuild water drinkbaar kunnen maken. Of hoe ze strikken moeten zetten om een dier te vangen.
Kun je vuur maken, dan kun je altijd eten bereiden en water koken.
Elke keer als we in de wildernis zijn met onze groepen, zien we het weer gebeuren. Mensen komen gejaagd aan uit hun gewone leven en draaien nog op volle toeren. Ze voelen zich in de natuur onthand, want ineens is alle comfort die ze gewend zijn weg. Maar wat mooi: gaandeweg de week belanden ze in een andere toestand. Ze accepteren hun nieuwe situatie en schakelen terug. Na de grote of minder grote klaagzang en onzekerheid van het begin van de week, hoor je aan het einde niemand meer over het ongemakkelijke matje, de kou of de inspanning die het kost om het eerste bakje koffie te kunnen drinken. Het is normaal geworden.
We leven vaak een week met niet meer dan we in onze rugzakken bij ons hebben. Dat is grensverleggend. En het geeft inzicht in hoe weinig je als mens eigenlijk nodig hebt om prettig te kunnen leven. Ook in gebieden die niet tot onze comfortzone behoren. Het draagt bij aan je mentale weerbaarheid.
Om in leven te blijven moet je jagen en een dier eigenhandig doden – zou jij dat kunnen? Zelfs een vis?
Van boekje naar ervaring
Door een keer basic te leven weet je hoe het is om je met weinig te moeten redden. Je bent er niet direct 100% zelfredzaam door, maar hebt in ieder geval ervaren wat mogelijk is. Van daaruit kun je verder bouwen aan je zelfredzaamheid. Als je dan ooit terug naar af moet, weet je makkelijker de eerste stappen te zetten. Je hoeft dan niet met vragende ogen naar een ander te kijken in de hoop dat die je kan vertellen wat je moet doen.
Een trektocht waarbij je alles meeneemt in je rugzak is grensverleggend.
Dus leer zelfredzaam te zijn
Zelfredzaamheid is nu hot in de media. Maar zoals er over wordt gesproken is het een even hol begrip als ‘duurzaamheid’. Het is geen echte zelfredzaamheid. Zelfredzaam word je niet door alleen maar de items in huis te halen die in het boekje staan. Dat word je door kennis te vergaren en grenzen te verleggen. Door bereid te zijn afstand te doen van luxe en comfort. En door bereid te zijn een stapje terug te doen als het niet gaat zoals je altijd gewend was. Dan raak je voorbereid op wat er misschien komen gaat. En als de oorlog toch niet komt, de elektriciteit niet uitvalt of er geen nieuw virus gaat rondwaren? Dan heb je in elk geval geleerd hoe je je leven een beetje meer basic en minder gehaast kunt inrichten.
Tom
Wil je over zelfredzaamheid leren?
Bekijk eens wat deze cursus voor je kan betekenen.